დაკარგული და ნაპოვნი სამოთხე

ვენესუელას ნამდვილად აქვს რეკორდული ნავთობის მარაგები (პირველ ადგილზეა მსოფლიოში), მაგრამ ამ მარაგებზე შეუზღუდავი წვდომაც კი ვერ გახდის აშშ-ს ნავთობის მსოფლიო ბაზარზე ნედლეულის ფასების სრულ კონტროლიორს.

ვენესუელაში ამერიკული ინტერვენციის  მიზნების შესახებ საუბრისას, პირველ რიგში უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ქვეყანას აქვს პლანეტის უდიდესი ნავთობის მარაგი. როდესაც დონალდ ტრამპი აცხადებს, რომ ამერიკულ კომპანიებს შეუძლიათ მკვეთრად გაზარდონ ნავთობის მოპოვება ვენესუელაში, რათა აინაზღაურონ მილიარდობით დოლარის ზარალი ნაციონალიზაციის გამო, რუსი მილიარდერი ოლეგ დერიპასკა კი შიშობს, რომ ვენესუელის ნავთობზე კონტროლმა აშშ-ს საშუალებას მისცემს მსოფლიო ნავთობის ფასები მართოს და ამით რუსეთის ეკონომიკაზე იქონიოს გავლენა. თუმცა, სინამდვილეში, ვენესუელის ნავთობის მრეწველობის ასეთი პერსპექტივების შეფასებები მეტად და ზედმეტად ოპტიმისტურად გამოიყურება.

ბრწყინვალე წარსული

ვენესუელა მართლაც რჩება ნავთობის ბაზრის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მონაწილედ მისი დაბადების მომენტიდან. ნავთობს ამ ქვეყანაში კიდევ ესპანელთა დაპყრობამდე აგროვებდნენ და იყენებდნენ, ხოლო XVI საუკუნეში კარლ V-ის კარზე წარმოდგენილ კოლონიურ საქონელს შორის იყო ვენესუელური ნავთობის კასრიც.

მე-20 საუკუნის დასაწყისში ვენესუელაში პირველი საძიებო ჭაბურღილები გაბურღეს, რომლებიდანაც 100 ათას ბარელამდე დღიური წარმადობის შადრევნები ამოიფრქვა. 1950 წელს ვენესუელა დღეში 1,5 მილიონ ბარელს ამოღებდა – ანუ მაშინდელი მსოფლიო მოპოვების დაახლოებით 15%-ს და შესაბამისად უფრო მეტს, ვიდრე სპარსეთის ყურის ყველა ქვეყანა ერთად. ასევე, ქვეყანაში განვითარდა ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობა – ნავთობპროდუქტების 300 ათასი ბარელის ყოველდღიური შიდა მოხმარების მდგომარეობაში, ვენესუელის გადამუშავების ნომინალური სიმძლავრე დღეში 1,5 მილიონ ბარელს აღწევდა, ხოლო პარაგუანის გადამამუშავებელი კლასტერი ნომინალური ერთი მილიონი ბარელის დღიური სიმძლავრით – მსოფლიოში მეორე უდიდესი იყო.

ქვეყნის ნავთობის მრეწველობაში მსოფლიოს თითქმის ყველა დიდი კომპანია იყო წარმოდგენილი. 1960 წელს ვენესუელა ოპეკის დამფუძნებელი ქვეყნებიდან ერთ-ერთი იყო. 1976 წელს მან, მრავალი სხვა ქვეყნის მსგავსად, ნაციონალიზაცია გაუკეთა საკუთარ ნავთობის მრეწველობას, მაგრამ ეს გაცილებით დელიკატურად გააკეთა, ვიდრე, მაგალითად, ალჟირმა, მექსიკამ ან საუდის არაბეთმა.

Standard Oil-მ, Shell-მა, Amoco-მ და სხვა დასავლურ კომპანიებმა მიიღეს ის ფულადი კომპენსაციები, რომელთა ოდენობაზეც ისინი თანხმანი იყვნენ. აშშ-ისა და სხვა ქვეყნების მთავრობებმა პროტესტი არ გამოთქვეს, ხოლო ვენესუელის აქტივების ყოფილმა მფლობელებმა განაგრძეს ქვეყანასთან თანამშრომლობა. 1980-იანი წლების შუა ხანებშივე ვენესუელამ გამოაცხადა “ნავთობის მრეწველობის გახსნა” და დაიწყო ერთობლივი საწარმოების გახსნა ნაციონალური ნავთობის კომპანია PdVSA-ს (რომელიც ნაციონალიზაციის შედეგად ჩამოყალიბდა) და დასავლურ კონცერნებთან.

PdVSA წარმოადგენდა ძალიან განვითარებულ სტრუქტურას: მისი კადრების ძირითად ნაწილს შეადგენდნენ სპეციალისტები, რომლებიც უდიდესი ნავთობის კომპანიების ვენესუელურ განყოფილებებში გაიზარდნენ, სადაც 1970-იან წლებში უკვე რამდენიმე ათეული წელი იყო მოქმედი ადგილობრივი კადრების წინსვლის პროგრამები. ბევრი ვენესუელი ნავთობის მუშაკი უცხოეთში სწავლობდა და მსოფლიო დონის სპეციალისტი იყო.

რეზერვების გამრავლება

ინდუსტრიის ეკონომიკის უკეთ გასაგებად, საჭიროა ვენესუელის ნავთობის გეოლოგიაშიც ჩავიხედოთ. ქვეყანაში მოპოვების პირველი რეგიონი იყო მარაკაიბოს აუზი, რომელიც ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში ამავე სახელწოდების ტბის ირგვლივ მდებარეობს. იქ ნავთობს (ძირითადად ტრადიციულს) უკვე ასზე მეტი წელი ამოიღებენ, ამიტომ აქ მოპოვებამ 1970-იანი წლების დასაწყისშივე დაიკლო. მაგრამ ეს ვენესუელის მარაგების მცირე ნაწილია.

მთავარი მოცულობები დევს ორინოკოს ნავთობის სარტყელში – ალბათ, მსოფლიოში ნავთობის უდიდესი გროვაში. მაგრამ უბედურება ისაა, რომ ამ მარაგებში მილიონობით წლის წინ ნავთობის მჭამელი ბაქტერიები მოხვდნენ და მთელი ეს მასივი დეგრადირებულია. ბაქტერიები ნავთობის მსუბუქ ფრაქციებით იკვებებიან, რის გამოც იქ მხოლოდ უაღრესად მძიმე, უაღრესად ბლანტი ნავთობი დარჩა, რომლის ამოღებაც ჩვეულებრივი მეთოდებით შეუძლებელია. მას მოპოვებამდე სპეციალური დამუშავება სჭირდება, რაც მკვეთრად ზრდის მოპოვების ღირებულებას

ასეთი ნავთობის მოპოვების ტექნოლოგიები მუდმივად ვითარდება, მაგრამ მაინც ძვირი რჩება. მაშინაც კი, თუ მძიმე ნავთობი შეინარჩუნებს თხევადობას ნავთობის შრის შიგნით არსებულ ტემპერატურასა და წნევის მეშვეობით, მიწის ზედაპირზე გამოსვლისას ის მაინც იყინება. ამის გამო, მილსადენებით ან ტანკერებით, მისი ტრანსპორტირებისთვის მას განზავება სჭირდება ნახშირწყალბადების მსუბუქი (ბენზინის) ფრაქციებით.

ამასთან, ხშირად საჭირო ხდება ნავთობის შრის დამატებითი გათბობა – მაგალითად, იქ ორთქლის ჩაბევით მოპოვებითი ჭაბურღილების პარალელური სისტემის მეშვეობით. ამ ყველაფერთან ერთად, მოპოვება უკიდურესად ძვირი ხდება, ხოლო გამოსავალზე მიიღება ნავთობი, რომელიც შეიძლება გაიყიდოს ჩვეულებრივი ჯიშების ფასზე არა უმეტეს 15-20%-ით უფრო იაფად.

მძიმე ნავთობის გადამუშავება

მძიმე ნავთობის დამუშავება შესაძლებელია გადამუშავებელი დანადგარების (აპგრეიდერების) მეშვეობით, რომლებსაც შეუძლიათ მძიმე ფრაქციების ნაწილი ბენზინისა და დიზელის საწვავებად გარდაქმნას და ამით ნავთობის ხარისხის ამაღლება. მაგრამ ესეც დამატებით ხარჯებს მოითხოვს.

ახალი საბადოების აღმოჩენა

და ბოლოს, ორინოკოს სარტყლის ჩრდილოეთით, ვენესუელაში არის კიდევ ერთი ნავთობის აუზი, სადაც 1986 წელს აღმოაჩინეს დიდი საბადო El Furrial თანამგზავრებით (სინამდვილეში ეს არის , ერთი ნაკადის სამი გუმბათი). როდესაც მარაკაიბოს აუზის ძველი საბადოებიდან მოპოვება შესამჩნევად შემცირდა, რამაც ქვეყნის ნავთობის მთლიანი მოპოვება თითქმის გაანახევრა.  2007 წელს El Furrial -დან ქვეყნის მთლიანი მოპოვების დაახლოებით მესამედი მოდიოდა.

მარაგების რეალური სურათი

ეს ყველაფერი უკეთესად გვაუწყებს, თუ რას წარმოადგენს რეალურად ვენესუელის ნავთობის მარაგების 300 მილიარდი ბარელის ციფრი. 2000-იანი წლების შუა ხანებამდე ეს მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად დაბალი იყო – დაახლოებით 80 მილიარდი ბარელი (რაც, თუმცა, მაინც დიდი რაოდენობაა, დაახლოებით რუსეთისა და აშშ-ს დონეზე). იმ დროს ორინოკოს ნავთობის სარტყლის მარაგები – გეოლოგიურად უდავო, მაგრამ ეკონომიკურად საეჭვო – ძალიან ფრთხილად, დაბალი კოეფიციენტით იყო გათვალისწინებული.

თუმცა, 2010-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც ნავთობის ფასები სამნიშნა გახდა, მოხდა მოპოვების მომგებიანობის ხელახალი შეფასება, რამაც ვენესუელის მარაგები ქაღალდზე თითქმის ოთხჯერ გაზარდა. მიუხედავად ამისა, ამ მარაგების დამუშავების ეკონომიკა ამით არ გაუმჯობესებულა.

მძიმე ნავთობის ბაზარი და ალტერნატივები

ვინაიდან ვენესუელამ და მექსიკამ დიდი ხანია და დიდი რაოდენობით ამოიღეს მძიმე ნავთობი, ხოლო აშშ ამ ქვეყნებისთვის ძირითადი მომხმარებელი იყო, ლუიზიანასა და ტეხასში, მექსიკის ყურის სანაპიროზე, გაჩნდა ბევრი ნავთობგადამამუშავებექარხანი (NPZ), რომლებიც სპეციალურად მძიმე ნავთობზე მუშაობისთვის იყო აღჭურვილი. ამ ქარხნების ბიზნეს მოდელი შედგება იმაში, რომ ეკონომია მოახდინონ ნედლეულის შეძენაზე (მძიმე ჯიშები ჩვეულებრივ ფასდაკლებით იყიდება), ტექნიკური აღჭურვილობის ხარჯზე მძიმე ნავთობის გადამუსავების პრობლემების გადაჭრით.

თუმცა, ამ ქარხნებს არ აქვთ დამოკიდებულება ვენესუელურ ნავთობზე.მათ ჩვეულებრივი ნავთობის გადამუშავებაც შეუძლიათ, თუმცა ეს მათთვის ნაკლებად მომგებიანია, რადგან აუქმებს მათ ტექნიკურ უპირატესობას. გარდა ამისა, ბოლო წლებში კანადაში მძიმე ნავთობის მოპოვება შესამჩნევად გაიზარდა, ასე რომ, ბაზარზე გაჩნდა ვენესუელური ნავთობის ჩანაცვლების ალტერნატივაც.

იღბლიდან კრიზისამდე

1999 წელს ვენესუელის ხელისუფლებაში უგო ჩავესი მოვიდა, რომელიც დაპირდა ნავთობის სიმდიდრის გამოყენებას ღარიბი მოსახლეობის ცხოვრების გასაუმჯობესებლად. ნავთობიდან მიღებული შემოსავალი ვენესუელაში მართლაც ძალიან არათანაბრად ნაწილდებოდა, ასე რომ, ასეთი პოლიტიკის მოთხოვნა დიდი იყო.

ჩავესის პოლიტიკა ბევრი საშუალო კლასის წარმომადგენლისა და ელიტის მოსაწონი არ იყო, რომელთა შორის PdVSA-ის თანამშრომლებიც იყვნენ. 2000-იანი წლების დასაწყისში ნავთობის მუშაკები აქტიურად გაიფიცეფოდნენ, რაზეც პასუხად ჩავესმა ნავთობის მრეწველობის მართვა თავის კომისრებს დაავალა. PdVSA-დან თითქმის 40 ათასი თანამშრომლის ნახევარი გაათავისუფლეს, მათი ადგილი მმართველი პარტიის ლოიალისტებით შეივსო.

ჩავესს იღბალი ჰქონდა – ისევე, როგორც ვლადიმირ პუტინს. მისი ხელისუფლებაში მოსვლა დაემთხვა ნავთობის ფასების ძლიერ ზრდასა და ახლად აღმოჩენილი საბადოებიდან მოპოვების ზრდას. ამის წყალობით, PdVSA-ს შედარებით უმტკივნეულოდ ახერხებდა ხელისუფლების გაზრდილი მოთხოვნების დაკმაყოფილებას.

მიუხედავად ამისა, 2007 წელს მთავრობამ გადაწყვიტა უფრო მეტი აეღო უცხოური კომპანიებისგანაც, რომლებიც ქვეყანაში 1990-იან წლებში ერთობლივი საწარმოების ფარგლებში შემოვიდნენ. ხელისუფლებამ დამატებითი გადასახადები შემოიღო ასეთი ერთობლივი საწარმოებისთვის, მოითხოვა ვენესუელური წილის გაზრდა პროექტებში, ხოლო PdVSA-მ მიიღო უფლება უცხოური მონაწილეების წილები ბალანსის ღირებულებით ნაწილობრივ გამოესყიდა. ხოლო თუ უცხოელები არ თანხმდებოდნენ, მათი მთელი პაკეტი იგივე ბალანსის ღირებულებით იძულებით ხდებოდა გამოსყიდული.

სამი დიდი ამერიკული კომპანიიდან, რომლებიც იმ დროს ვენესუელაში მუშაობდნენ, მხოლოდ Chevron დათანხმდა შეთავაზებას, ხოლო Conoco-მ და Exxon-მ უარი თქვეს, საერთაშორისო არბიტრაჟსა და ამერიკულ სასამართლოებში სარჩელების შეტანით. პროცესები დღემდე გრძელდება.

ნიკოლას მადუროს, რომელმაც ჩავესის გარდაცვალების შემდეგ 2013 წელს პრეზიდენტის პოსტი მემკვიდრეობით მიიღო, ასეთი იღბალი არ ჰქონდა. მისი მმართველობა ნავთობის დაბალ ფასების პერიოდს დაემთხვა. გარკვეული ხნის განმავლობაში PdVSA-ს თითქმის 2,5 მილიონი ბარელის დღიური მოპოვების შენარჩუნება მაინც შეძლო, მაგრამ 2015 წლის შემდეგ ამის გაკეთება უფრო რთული გახდა.

კომპანია რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა – მთავრობა სასოწარკვეთილად საჭიროებდა ფულს, ამიტომ PdVSA-სთვის კაპიტალური ინვესტიციებისთვის უფრო ნაკლები სახსრები რჩებოდა. მისი კვალიფიციური კადრები გადადიოდნენ ეკვადორში, კოლუმბიაში, მექსიკაში, კანადაში და აშშ-ში, მათი ადგილს კი პოლიტიკური ლოიალ დანიშნულები იკავებდნენ, და სულ უფრო მეტი რაოდენობით. კომპანიის შტატები გაორმაგდა, 80 ათას ადამიანამდე.

გამოსავალი ნაპოვნი იქნა დასავლური ნავთობსერვისული კომპანიების აქტიური გამოყენებით. მაგალითად, El Furrial-ის საბადოებზე წნევის შესანარჩუნებელი სისტემის აშენებაზე ხარჯვის ნაცვლად, რის გარეშე მოპოვება მკვეთრად დაიწყებდა ვარდნას, კომპანია ამერიკელ კონტრაქტორებთან ხელშეკრულებებს აფორმებდა. ხოლო მათი ამოცანა იყო საჭირო აღჭურვილობის შემოტანა და მისი მუშაობის უზრუნველყოფა. ბურღვაც დიდწილად უცხოური კონტრაქტორების მიერ სრულდებოდა.

თუმცა, 2015 წლის შემდეგ სულ უფრო ხშირად ეს სამუშაოები ვალდებულებებით სრულდებოდა. იმ ერთობლივ საწარმოებში, საიდანაც უცხოური კომპანიები არ წავიდნენ, PdVSA მათ სთხოვდა მისი წილის ხარჯების დაფარვას მომავალი მოგების ანგარიშზე.

2017 წლისთვის კრიზისი სრულ სიმძლავრეს მიაღწია – ნავთობის ფასები უდაბლეს დონეზე იყო, ორინოკოს ნავთობის სარტყელში არსებული გადამამუშავებელი დანადგარები (აპგრეიდერები) გაჩერდა და მათი რემონტისთვის თანხების არარსებობის და ავარიების გამო, რომლებმაც, სხვა საკითხებთან ერთად, წარმოების კულტურის დაცემა და პერსონალის კვალიფიკაციის დაქვეითება გამოიწვია, ვენესუელის ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების მუშა სიმძლავრეებმა კლება დაიწყო.

ვალების გამო სულ უფრო რთული გახდა ახალი მომსახურების შეთანხმება კონტრაქტორებთან. ხოლო სისტემატური ინვესტიციების უქონლობამ შეამცირა ნავთობის კომპლექსის პროდუქტიულობა, რის შედეგადაც PdVSA-სთვის სულ უფრო ნაკლები ფული რჩებოდა, და ასე შემდეგ სპირალურად ქვევით. ქვეყანაში სოციალურ-ეკონომიკური კრიზისი გაღრმავდა და მთავრობა ცდილობდა ის როგორმე გადაეჭრა, ამისთვის საჭირო სახსრების ნავთობის მრეწველობიდან გამოწურვით.

ბუნდოვანი პერსპექტივები

ჩავესის დროიდანვე ვენესუელასა და აშშ-ს ურთიერთობა დაძაბული იყო. ვენესუელის ხელისუფლების რევოლუციური პოლიტიკა ვერ ხერხდებოდა ანტიამერიკული ლოზუნგების, კუბასთან თბილი ურთიერთობების და სხვა დემონსტრაციული ჟესტების გარეშე, მიუხედავად ორ ქვეყანას შორის მჭიდრო ეკონომიკური კავშირებისა. აშშ-მ ობამას პერიოდში ადამიანის უფლებების დარღვევის გამო სანქციების დაწესება დაიწყო ვენესუელაზე, ხოლო ტრამპის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ კონფრონტაცია ახალ დონეზე ავიდა.

2017 წელს ვენესუელა ფინანსური სანქციების ქვეშ მოხვდა და PdVSA-მ დოლარის ბაზარზე ვალების აღებასთან დაკავშირებული შესაძლებლობა დაკარგა. 2019 წლიდან, როდესაც მადურომ უკანონოდ შეინარჩუნა ხელისუფლება არჩევნების წაგების შემდეგ, აშშ-მ მკაცრად შეიზღუდა ვენესუელური ნავთობით ვაჭრობა და მძიმე ნავთობის ექსპორტისთვის საჭირო გამზავნების შესყიდვები.

შედეგად, ვენესუელის ნავთობის კომპლექსი მნიშვნელოვნად დეგრადირებულია. ნავთობის მოპოვება დაახლოებით ერთი მილიონი ბარელის დღიურ დონეზე დასტაბილიზირდა, რაც 2010-იანი წლების შუა ხანებთან შედარებით 2,5-ჯერ ნაკლებია. El Furrial-ის კომპლექსი ახლა თავისი პიკური მოპოვების მხოლოდ 10%-ს აწარმოებს. თითქმის 10 წელი საბადო ამოწურვის რეჟიმში მუშაობდა, შრიდან ამოღებული ნავთობი საჭირო პროპორციით არ იცვლებოდა წყლითა და აირით, რის გამოც დარჩენილი მარაგები შრეში ჩაიკეტა.

ამ კომპლექსის ნავთობის თავისებურებების გათვალისწინებით, პროდუქტიულობის ასეთი დაცემა თითქმის შეუქცევადი შეიძლება იყოს. ქვეყნის სხვა საბადოებზე მრავალი ჭაბურღილი დიდი ხანია არ მუშავდებოდა და ასფალტენური ნაერთებით იყო დაბლოკილი, რომლითაც ვენესუელური ნავთობი მდიდარია.

ეს ყველაფერი ხსნის, თუ რატომ არ არის უზარმაზარი ნავთობის მარაგებისა და განვითარებული ნავთობის მრეწველობის მქონე ქვეყნის პერსპექტივები ისეთი ბრწყინვალე, როგორც ერთი შეხედვით შეიძლება ჩანდეს. არსებობს სხვადასხვა თეორია, თუ როგორ შეიძლება გაიზარდოს ვენესუელის ნავთობის მოპოვება, თუ იქ ამერიკული კომპანიები დაბრუნდებიან.

2022 წელს Chevron-ი ბაიდენის ადმინისტრაციას დაჰპირდა, რომ ერთ წელიწადში გაზრდიდა ვენესუელის მოპოვებას მაშინდელი 800 ათასი ბარელიდან, თუ მას სანქციების რეჟიმისგან იმუნიტეტი მიენიჭებოდა. Chevron-მა ვენესუელაში მუშაობა 2022 წლის ბოლოდან აღადგინა და მისი პროექტების წყალობით მოპოვება მართლაც გაიზარდა, თუმცა არა განსაკუთრებით მნიშვნელოვნად. უფრო რეალისტური გამოთვლები ითვალისწინებენ დღეში 200-250 ათასი ბარელით ყოველწლიურ ზრდას ოთხი-ხუთი წლის განმავლობაში, წლიური 10 მილიარდი დოლარის ინვესტიციებით.

ეს ყველაფერი ძირითადად ტრადიციულ ნავთობას ეხება. უაღრესად მძიმე ნავთობის მოპოვების გაფართოების პერსპექტივები Brent-ის 50-55 დოლარის ფასზე სრულიად გაურკვეველია. ასეთი პროექტების ანაზღაურებისთვის ნავთობის 20-30 დოლარით მეტი ფასია საჭირო.

გარდა ამისა, მოპოვების ზრდის უზრუნველყოფა მხოლოდ მასობრივი სამუშაოებით შეიძლება მრავალ ძველ აქტივზე, რისთვისაც საჭიროა დიდი რაოდენობით **აღჭურვილობა, ** ბურღვისა და სერვისული ბრიგადები და სხვა სპეციალისტები. ვენესუელაში ამჟამად ამათგან არაფერია.

დასასრულს, ვენესუელის ნავთობის ინდუსტრიის აღდგენის პერსპექტივები დიდწილად გაურკვეველი რჩება როგორც ეკონომიკური, ასევე პოლიტიკური გარემოებით. ერაყის მაგალითი მართლაც შთამბეჭდავია: ამერიკული ოკუპაციის მიუხედავად, ინდუსტრიის აღდგენას დაახლოებით 10 წელი დასჭირდა და უცხოური კომპანიებისთვის ფისკალური პირობები მკაცრი აღმოჩნდა.

თეორიულად, ტრამპის ადმინისტრაციას შეუძლია სცადოს ვენესუელის ახალ ხელისუფლებასთან პრივილეგირებული საგადასახადო რეჟიმის ხელშეკრულების დადებაა, მსგავსად უკრაინასთან იშვიათმიწა ლითონებზე გარიგებისა. თუმცა, თანამედროვე ბიზნესმა კარგად იცის, რომ არასამართლიანად მოჩვენებული ხელშეკრულებები პოლიტიკური კონიუნქტურის ცვლილებისას უკიდურესად არასაიმედოა.

ვენესუელის ნავთობის ინდუსტრიის აღორძინება მყისიერ უზარმაზარ მოგებას არ იძლევა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამერიკული ნავთობის კომპანიები რთულ არჩევანის წინაშე დგანან. მათ ვენესუელის გარეშეც აქვთ მომზადებული პროექტების რიგი. და რესურსები – ტექნიკური, ადამიანური, ფინანსური – წლების განმავლობაშია განაწილებული.

ასეთ სიტუაციაში ვენესუელაზე გადართვა ნიშნავს სხვა ინვესტიციებზე უარის თქმას. უფრო მეტიც, ამის გაკეთება ნავთობის დაბალი ფასების პირობებში მოუწევთ, როდესაც კომპანიებს რისკზე მიდრეკილება დაბალი აქვთ და ფინანსური დისციპლინის დაცვის სურვილი მაღალი. ასეთ პირობებში ბუნებრივი მიდგომა იქნება გადაწყვეტილებების მიღებაში ზედმეტად არ იჩქარონ – განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ვენესუელაში მომავალი პოლიტიკური რისკები შორს არის სიცხადისგან.

ამიტომ, როგორც ვაშინგტონში ზოგიერთების ენთუზიაზმი, და ასევე მოსკოვში სხვების შიში, ჯერ-ჯერობით არ ჩანს გამართლებული ვენესუელის ნავთობის ინდუსტრიის რეალური მდგომარეობით. ამ ქვეყანას არ შეუძლია სწრაფად გამოიტანოს მსოფლიო ბაზარზე მნიშვნელოვანი მოცულობის ნავთობი. ვენესუელას ნავთობის დახმარებით ნავთობის მსოფლიო ბაზარზე ერთ ბარელისათვის ფასების 50 დოლარზე დაბლა დაწევა პრაქტიკულად შეუძლებელია.

ვენესუელას ნამდვილად აქვს რეკორდული ნავთობის მარაგები (პირველ ადგილზე მსოფლიოში), მაგრამ ამ მარაგებზე წვდომამაც კი არ გახდის აშშ-ს მსოფლიო ნედლეულის ფასების სრულ კონტროლიორად. ამის მრავალი მიზეზი არსებობს:

1. ნავთობის ბუნება: ვენესუელის უმეტესი მარაგი შეიცავს უაღრესად მძიმე და მწიფე ნავთობს, რომლის მოპოვება და გადამუშავება ტექნოლოგიურად რთული და ძვირადღირებულია. მისი ეკონომიკურად მომგებიანი დამუშავება მოითხოვს მაღალ საბაზრო ფასებს (Brent-ის ტიპის ფასზე მინიმუმ $20-30-ით მეტი).
2. ინფრასტრუქტურის კოლაფსი: წარსულში განვითარებული ნავთობის მრეწველობა გადაუდებელ საინვესტიციო ჩარევას საჭიროებს. წარმოება უკანასკნელი წლების განმავლობაში მკვეთრად დაეცა ტექნიკური ზედამხედველობის, კვალიფიციური პერსონალის დეფიციტისა და ამერიკული სანქციების გამო. აღდგენას დასჭირდება წლები და მილიარდობით დოლარის ინვესტიციები.
3. გლობალური ბაზრის დინამიკა: ნავთობის ფასებზე გავლენას ახდენს არა მხოლოდ ერთი ქვეყნის წარმოება, არამედ მსოფლიო მოთხოვნა, OPEC+-ის გადაწყვეტილებები, აშშ-ის წარმოება და ალტერნატიული ენერგიის წყაროების განვითარება. მაშინაც კი, თუ ვენესუელამ შეძლებს წარმოების მნიშვნელოვნად გაზრდას, ეს შეიძლება იყოს კომპენსირებული სხვა მწარმოებლების მიერ წარმოების შემცირებით, რათა ფასები შეინარჩუნონ.
4. ჩანაცვლების ალტერნატივები: ვენესუელის მძიმე ნავთობისთვის ბაზარი (განსაკუთრებით აშშ-ის სანაპიროს გადამამუშავებელი ქარხნები) უკვე ადაპტირდა კანადიდან და მექსიკიდან მსგავსი ნავთობის იმპორტზე. ამიტომ, დამოკიდებულება ვენესუელურ რესურსებზე აღარ არის კრიტიკული.

დასკვნა: ვენესუელა შეიძლება გახდეს დამატებითი რესურსი გლობალურ ბალანსში, მაგრამ მისი აღდგენილი ინდუსტრია არ იქნება “გასაღები” მსოფლიო ფასების სრული კონტროლისთვის. ინვესტიციების მოზიდვის, ტექნოლოგიების დანერგვისა და პოლიტიკური სტაბილურობის აღდგენის გზა ძალიან გრძელი და რთული იქნება. ამ პირობებში, ვენესუელის ნავთობის პოტენციალი სამხედრო ან პოლიტიკური ძალის გამოყენების ნაცვლად, გლობალური ენერგეტიკული ბაზრის შეზღუდული და ხანგრძლივი ფაქტორი დარჩება.